Hidrosiyanik Asit, hidrojen siyanürün (HCN) sudaki çözeltisidir — HCN(aq) olarak temsil edilir —; renksiz veya soluk mavi, son derece uçucu, son derece zehirli zayıf bir asit oluşturur; kimyasal formülü HCN, moleküler formülü CHN, molar kütlesi 27,0253 g/mol, kaynama noktası 25,6–26°C (oda sıcaklığının hemen üzerinde), erime noktası -13,29 ile -13,4°C, yoğunluğu 0,687 g/cm³ (0,6876 g/cm³), 25°C'de 100 kPa buhar basıncı ve belirgin acı badem kokusu vardır — bu kokuyu yalnızca yaklaşık %50'si resesif genetik özellik nedeniyle algılayabilmektedir; bu durum tehlikeli konsantrasyonlar konusunda yeterli uyarı sağlamayan kritik bir güvenlik tehlikesidir; suda Hidrosiyanik Asit çözeltisi, 1782'de İsveçli kimyager Carl Wilhelm Scheele tarafından Prusya mavisi pigmentinden hazırlanmasından türeyen adıyla prussik asit olarak da bilinir.
Hidrosiyanik Asit, bilim tarafından bilinen en hızlı etkili ve güçlü kimyasal asfiksan maddelerden biridir; öncelikle mitokondrilerde sitokrom c oksidazı, rekabetçi olmayan bir inhibitör olarak inhibe ederek hücresel aerobik solunumu engeller ve hücrelerin oksijeni kullanmasını önler; nefes alınan havada 100–200 ppm Hidrosiyanik Asit konsantrasyonu bir insanı 10–60 dakika içinde öldürür; 2.000 ppm (yaklaşık 2.380 mg/m³) ise yaklaşık bir dakika içinde ölüme yol açar; yetişkin bir insan için ölümcül doz 50–60 mg saf asit, ölümcül süre 2–10 dakika olup Hidrosiyanik Asit için belirlenen akut referans dozu (ARfD) vücut ağırlığı başına 20 μg/kg'dır.
Hidrosiyanik Asit, aynı zamanda önemli bir endüstriyel kimyasaldır — her yıl dünya çapında bir milyon tondan fazla hidrojen siyanür üretilmektedir —; polimerler, sentetik lifler, ilaçlar, şelatleyici ajanlar, metal siyanürler ve akrilonitril için vazgeçilmez bir öncüdür; Kimyasal Silahlar Sözleşmesi'nin 3. Listesi'nde büyük ölçekli endüstriyel kullanıma sahip potansiyel bir silah olarak yer almaktadır; imzacı ülkelerin yılda 30 metrik tondan fazla üretim yapan tesisleri beyan etmelerini ve Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü (OPCW) tarafından denetime izin verilmesini gerektirmektedir.
CAS Numarası: 74-90-8
EC Numarası: 200-821-6
Moleküler Formül: HCN (CHN)
Moleküler Ağırlık: 27,0253 g/mol
E Adlar: Hidrojen Siyanür, Prussik Asit, Hidridonitridokarbon, Formik Anammonid, Formonitril, Metannitril, Blausäure (Almanca), Acidum Borussicum, Siyanan, Zyklon B (tarihsel olarak kullanılan HCN bazlı formülasyonun ticari adı), HCN(aq), CAS 74-90-8
Hidrosiyanik Asit ilk olarak 1752'de Fransız kimyager Pierre Macquer tarafından izole edildi; Macquer Prusya mavisini demir oksite ve uçucu bir bileşene dönüştürdü; ardından 1782'de İsveçli kimyager Carl Wilhelm Scheele tarafından Prusya mavisinden hazırlandı; Scheele bu bileşiğe Almanca Blausäure (Mavi asit) adını verdi; 1787'de Fransız kimyager Claude Louis Berthollet, prussik asidin oksijen içermediğini gösterdi — bu asit teorisine önemli bir katkıydı — ve 1811'de Joseph Louis Gay-Lussac saf, sıvılaştırılmış hidrojen siyanür hazırladı; 1815'te ise kimyasal formülünü belirledi; siyanür adı, Gay-Lussac tarafından Antik Yunanca κύανος (koyu mavi mine veya lapis lazuli) sözcüğünden türetilen Fransızca "cyanure" kelimesinden gelmektedir; bu isim Hidrosiyanik Asit'in Prusya mavisinden türetilmesini yansıtmaktadır.
Hidrosiyanik Asit; PubChem CID 768, ChEBI CHEBI:18407, ChemSpider 748, ECHA InfoCard 100.000.747, RTECS MW6825000, UNII 2WTB3V159F, CompTox DTXSID9024148, Beilstein 1718793, UN Number 1051, Nikkaji J209.341C, XLogP3-AA 0,10, KEGG C14501, MeSH Hydrogen+Cyanide, InChI=1S/CHN/c1-2/h1H, InChIKey LELOWRISYMNNSU-UHFFFAOYSA-N, SMILES C#N, pKa 9,21 (suda) ve 12,9 (DMSO'da), pKb 4,79 (siyanür anyonu), kırılma indeksi 1,2675, viskozite 0,183 mPa·s (25°C), dipol momenti 2,98 D, ısı kapasitesi 35,9 J K⁻¹ mol⁻¹ (gaz), standart molar entropi S⦵₂₉₈ = 201,8 J K⁻¹ mol⁻¹ ve oluşum entalpisi ΔfH⦵₂₉₈ = +135,1 kJ mol⁻¹ ile tanımlanmaktadır.
Hidrosiyanik Asit, karbon ile azot arasında üçlü bağ (C≡N) bulunan doğrusal bir moleküldür; C-N bağ uzunluğu 115 pikometredir; nokta grubu C∞v'dir; moleküler şekil doğrusaldır; kristal yapısı 170 K'nın üzerinde tetragonal, 170 K'nın altında ortorombiktir; HNC (hidrojen izosiyanür) ise Hidrosiyanik Asidin izomerik formudur; Hidrosiyanik Asit, organik ve inorganik kimya arasında kimyasal bir sınır noktasını temsil etmekte olup geleneksel olarak inorganik kabul edilmekle birlikte aynı zamanda nitril olarak da sınıflandırılabilmektedir.
Hidrosiyanik Asit son derece yanıcıdır ve havayla %5,4–46,6 (veya kaynağa bağlı olarak hacim olarak %5,6–40,0) oranında patlayıcı karışımlar oluşturur; alev noktası -17,8°C (0,0°F); otomatik tutuşma sıcaklığı 538°C'dir; NFPA 704 puanı Ateş 4, Sağlık 4, Reaktivite 2 olup H220 (son derece yanıcı gaz), H224 (son derece yanıcı sıvı ve buhar), H300+H310+H330 (yutulursa/deriye temas ederse/solunursa ölümcül), H319 (ciddi göz tahrişine neden olur), H336 (uyuşukluk veya baş dönmesine neden olabilir), H370 (organlara zarar verebilir), H410 (sucul yaşam için çok toksik ve uzun süreli etkileri var) olarak sınıflandırılmaktadır.
Saf Hidrosiyanik Asit, amonyak veya sodyum siyanür gibi bazik maddeler varlığında kolayca polimerleşir ve dört molekül Hidrosiyanik Asit tetramerleşerek diaminomaleonitrile dönüşebilir; Hidrosiyanik Asit kararsızdır ve stabilize edilmezse depolama sırasında patlayabilir; sulu çözeltileri yavaşça parçalanarak amonyum format oluşturur; Hidrosiyanik Asit, su ve etanol ile her oranda karışabilir.
Hidrosiyanik Asit, birçok bitkide doğal olarak siyanojenik glikozidler olarak bulunur: yüz gram ezilmiş elma çekirdeği yaklaşık 70 mg Hidrosiyanik Asit verebilir; manyok bitkilerinin kökleri, taze kök başına 370 mg'a kadar verimle Hidrosiyanik Asite dönüşen linamarin gibi siyanojenik glikozidler içerir; acı badem, kayısı çekirdeği, kiraz çukuru, şeftali, erik ve armut çekirdekleri, tatlı patates, yam, olgunlaşmamış bambu filizi, lima fasulyesi, keten tohumu, tatlı sorgum, Brezilya kauçuk ağacı ve tropikal altın benekli eğrelti otu toksikolojik olarak önemli miktarlarda Hidrosiyanik Asit veya glikozid öncülleri içerir.
Hidrosiyanik Asidin Kullanım Alanları:
Hidrosiyanik Asit, öncelikle altın ve gümüş madenciliğinde cevher liç işleminde ve bu metallerin elektrokaplamasında kullanılan sodyum siyanür ve potasyum siyanürün öncüsü olarak kullanılır; 2006 yılında yalnızca ABD'de 500 milyon ile 1 milyar pound (230.000–450.000 ton) arasında hidrojen siyanür üretildi ve dünya genelinde yılda bir milyon tondan fazla üretim gerçekleştirildi.
Hidrosiyanik Asit, hidrosiyanlaşma yoluyla — nikel kompleks katalizörler kullanılarak butadiyen ile Hidrosiyanik Asitin reaksiyonu — adiponitrile (Naylon-6,6 sentezinin birincil öncüsü) dönüştürülmesinde; aseton ile reaksiyona girerek aseton siyanohidrine ve buradan da poli(metil metakrilat) (PMMA, akrilik cam, Plexiglas) üretimi için monomer olan metil metakrilata (MMA) dönüştürülmesinde kullanılır.
Hidrosiyanik Asit, siyanohidrin ara maddeleri aracılığıyla Strecker sentezi yoluyla amino asit metiyoninin hazırlanmasında ve formaldehit ile etilendiamin içeren Strecker reaksiyonları yoluyla EDTA (etilendiamintetraasetik asit) ve NTA (nitrilotriasetik asit) şelatleyici ajanlarının sentezi için başlangıç maddesi olarak kullanılır.
Hidrosiyanik Asit, etilen oksitten ara madde yoluyla akrilonitril (CH₂=CHCN) üretiminde kullanılır; akrilonitril, akrilik lifler, sentetik kauçuk ve poliakrilonitril (PAN) — karbon fiberin öncüsü — ile ABS reçinesi dahil plastiklerin üretiminde kullanılmaktadır.
Hidrosiyanik Asit, gıda üretim tesislerini, tahıl depolama kutularını, depoları, seraları ve gemi ambarlarını istilayan birçok zararlı böcek türüne karşı küresel olarak fumigant olarak kullanılır; yüksek toksisitesi ve belirsiz alanlara nüfuz etme yeteneği avantajlıdır; tarihsel olarak bahçecilik fumigantı ve inhalasyon yoluyla kemirgen öldürücü olarak kullanılmıştır; hem etkinliği hem de uygulama yöntemi, sülfüril florür ve metil bromid gibi diğer toksik fumigantlara kıyasla çok az miktarda Hidrosiyanik Asit kullanılmasına yol açarak genel çevresel etkiyi azaltmaktadır.
Hidrosiyanik Asit, demir ve çeliğin sertleştirilmesi ve yüzey işlenmesinde, metallerin elektrokimyasal parlatılmasında, altın, gümüş, bakır, çinko, kadmiyum ve diğer metaller için kompleks oluşturucu olarak elektrokaplama banyolarında ve hidrojen siyanür çözeltileri için stabilizatör olarak kullanılır; ayrıca renkli fotoğrafçılık geliştirme çözümleri, baskı ve boyama süreçlerinde de kullanılmaktadır.
Hidrosiyanik Asit, potasyum ferrisiyanür ve diğer metal siyanür komplekslerinin sentezinde analitik reaktifler, pigmentler (Prusya mavisi) ve katalizör olarak kullanılır; merkürik siyanür sulu hidrosiyanik asitten oluşur: HgO + 2 HCN → Hg(CN)₂ + H₂O; alkali metal siyanür tuzları, Hidrosiyanik Asitten NaOH veya KOH ile nötralizasyon yoluyla hazırlanır.
Hidrosiyanik Asit, Prusya mavisi ve ilgili siyanür pigmentlerinin özgün hazırlanması dahil olmak üzere boya sentezinde ve ilaçlar, pestisitler ve kimyasal ara maddelerin üretiminde; siyanür bazlı agrokimyasalların üretiminde ve tıbbi kimya araştırmalarında bileşik sentezi için öncü madde olarak kullanılır.
Memelilerde önerilen bir nöromodülatör olarak Hidrosiyanik Asit: nöronlar opioid reseptörlerinin aktivasyonuyla Hidrosiyanik Asit üretebilir ve ortaya çıkan endojen Hidrosiyanik Asit NMDA reseptörlerini aktive ederek sinyal iletimi ile opioid analjezisinde rol oynar; lökositler, fagositoz sırasında bakterileri, mantarları ve diğer patojenleri öldürmek için Hidrosiyanik Asit üretir; Hidrosiyanik Asit, tütün dumanında ve araçların egzoz emisyonlarında tespit edilmiştir.
Hidrosiyanik Asit, metan ve azot radikallerinin fotokimyasal reaksiyonlarıyla oluştuğu Titan atmosferinde (Satürn'ün uydusu), yoğun moleküler gaz ve yıldız süreçleri için izleyici olarak hizmet ettiği yıldızlararası ortam ve karbon yıldız atmosferlerinde, Satürn'ün uydusu Enceladus'un fışkırmalarında (Aralık 2023'te keşfedildi) ve 55 Cancri e dış gezegeninin atmosferinde tespit edilmiştir; amino asitler ve nükleik asitlerin öncüsü olarak yaşamın kökeni için rol oynadığı öne sürülmektedir.
Hidrosiyanik Asidin Faydaları ve Avantajları:
Hidrosiyanik Asit, naylon, akrilik lifler, PMMA (akrilik cam), EDTA, NTA, metiyonin, adiponitril, akrilonitril, sodyum siyanür ve potasyum siyanür gibi yüksek değerli kimyasal ürünlerin sentezi için temel endüstriyel öncüdür — bu ürünler büyük ekonomik ve endüstriyel öneme sahiptir — bu da Hidrosiyanik Asidi aşırı toksisitesine karşın dünya genelinde en endüstriyel açıdan önemli kimyasal yapı taşlarından biri yapmaktadır.
Hidrosiyanik Asit, fumigant olarak sülfüril florür ve metil bromid gibi diğer bazı fumigantlara kıyasla daha az çevresel etkiye sahiptir; aşırı biyolojik toksisitesi sayesinde çok küçük miktarlarda etkililik sağlar; yüksek uçucu gaz niteliği sayesinde belirsiz ve kapalı alanlara etkili biçimde nüfuz eder ve kalıcı olmayan yapısı nedeniyle atmosferde bozunarak kalıcı çevresel kalıntı bırakmaz.
Hidrosiyanik Asit, birçok inorganik ve organik tuz için mükemmel bir çözücüdür; su ve etanol ile her oranda tamamen karışır; kaynama noktası yalnızca 26°C'dir; bu durum sıvılaştırılmasını, işlenmesini ve endüstriyel sentezde sıvı faz için yüksek basınç veya yüksek sıcaklık koşulları gerektirmeksizin reaktif hammadde olarak kullanılmasını kolaylaştırır.
Hidrosiyanik Asit, alkenlerle hidrosiyanlaşma reaksiyonu yoluyla nitril sentezi — RCH=CH₂ + HCN → RCH₂-CH₂CN — için bir yol sunar; bu nitriller ilaçlar, agrokimyasallar ve özel polimerlerin kimyasal ara maddeleridir; reaksiyon nikel kompleks katalizörleri kullanılarak hafif koşullarda gerçekleşir.
Hidrosiyanik Asidin Özellikleri:
Hidrosiyanik Asit, ortam koşullarında renksiz veya soluk mavi, şeffaf, son derece uçucu bir sıvı ya da renksiz gazdır; saf halinde renksiz, hafif sarımsı bir sıvıdır; düşük konsantrasyonlarda hafif ve karakteristik acı badem veya marzipan kokusu taşır; yüksek konsantrasyonlarda ise yoğun, keskin ve mukoza zarını tahriş edici bir koku verir; oda sıcaklığında o kadar hızlı buharlaşır ki buharlaşma soğutması nedeniyle parçalar donabilir; buharı havadan biraz daha hafiftir (buhar yoğunluğu havaya göre yaklaşık 0,93), hızla yukarıya doğru dağılır ve kaynağından uzun mesafelere ulaşabilir.
Hidrosiyanik Asit, su ve etanol ile her oranda karışabilir; dietil eterde çözünür; sulu çözeltileri (Hidrosiyanik Asit) ticari olarak %2–10 sulu çözelti olarak satılmaktadır; son derece yanıcıdır (alev noktası -17,8°C), hacim olarak %5,4–46,6 oranında patlayıcı gaz-hava karışımları oluşturur, otomatik tutuşma sıcaklığı 538°C'dir ve %5,6'nın üzerindeki konsantrasyonlarda buhar/hava karışımı patlayıcıdır; Hidrosiyanik Asit suyla kolayca karıştığından kontrollü yakma tercih edilir ve bu durum yangın söndürme ortamı olarak su kullanımını engeller.
Saf Hidrosiyanik Asit, stabilize edilmezse polimerleşir ve depolama sırasında patlayabilir; sulu çözeltiler yavaşça amonyum formata ayrışır; Hidrosiyanik Asit çevrede kalıcı değildir ve atmosferde yavaş yavaş parçalanır; genellikle toprağa girmez ve uzun süre suda kalmaz; Hidrosiyanik Asit, bakteriler, mantarlar ve volkanik aktivite gibi doğal süreçlerden açığa çıkar.
Hidrosiyanik Asit'in NFPA 704 puanı 4-4-2 (aşırı sağlık tehlikesi, aşırı yanıcılık, hafif reaktivite), mesleki maruziyet sınırları NIOSH PEL (İzin Verilen Maruziyet Sınırı) TWA 10 ppm (11 mg/m³) [deri], REL (Önerilen Maruziyet Sınırı) ST 4,7 ppm (5 mg/m³) [deri], IDLH (Yaşam ve Sağlık İçin Anlık Tehlike) 50 ppm; LC50 (sıçan, 5 dk) 501 ppm; LC50 (fare, 5 dk) 323 ppm; LCLo (insan, 10 dakika) 107 ppm.
Hidrosiyanik Asidin Kimyasal Özellikleri:
Hidrosiyanik Asit, HCN kimyasal formülüne sahip olup IUPAC isimleri formonitril ve metannitrildir; karbon-azot üçlü bağına (C-N bağ uzunluğu 115 pm), nokta grubu C∞v, sp-hibritleşmiş karbon, iki sigma bağı (C-H ve C-N) ve bir π sistemine (karşılıklı dik iki π bağ) sahip doğrusal bir moleküldür; izomerik form HNC (hidrojen izosiyanür) küçük bir tautomerdir; Hidrosiyanik Asidin pKa değeri suda (zayıf asit) 9,21, DMSO'da ise 12,9'dur; suda kısmen iyonize olarak siyanür anyonu oluşturur: HCN + H₂O → H₃O⁺ + CN⁻.
Hidrosiyanik Asit, alkali bazlarla reaksiyona girerek siyanür tuzları oluşturur: HCN + NaOH → NaCN + H₂O; HCN + KOH → KCN + H₂O; hidrosiyanlaşma reaksiyonunda alkenlerle (RCH=CH₂ + HCN → RCH₂CH₂CN, Ni katalizör); organik sentez ara maddeleri olarak kullanılan siyanohidrinler oluşturmak için aldehit ve ketonlarla; akrilonitrile dönüştürülen bir ara madde oluşturmak için etilen oksit ile birlikte; ve asitlerle gerçekleşen ters reaksiyon siyanür tuzlarından Hidrosiyanik Asit açığa çıkarır (H⁺ + NaCN → HCN + Na⁺) — bu durum pek çok kazara zehirlenmenin temelini oluşturmaktadır.
Hidrosiyanik Asit, mitokondrilerde sitokrom c oksidazı rekabetçi olmayan bir inhibitör olarak inhibe ederek hücresel aerobik solunumu moleküler düzeyde engeller; siyanür iyonları demir içeren solunum enzimlerinin etkisini bloke eder; siyanürler aynı zamanda kanın oksijen taşıma kapasitesini azaltarak da etki gösterir; Hidrosiyanik Asit zehirlenmesinin tedavisi oksijen verilmesini ve ardından sodyum tiosülfat, sodyum nitrit veya 4-dimetilaminofenol (4-DMAP), dikobalt edetat (Kelocyanor) veya hidroksokobalamin (Cyanokit) uygulamasını içerir; bu tedavilerin tamamı siyanür iyonunu sitokrom oksidazdan ayırmayı amaçlar.
Hidrosiyanik Asit, güçlü oksidanlar, güçlü bazlar (polimerizasyonu katalize eden), güçlü asitler (siyanür tuzlarından Hidrosiyanik Asit açığa çıkaran), aminler, peroksitler ve reaktif metallerle uyumsuzdur; ticari olarak az miktarda asit ile stabilize edilir; termal ayrışma toksik siyanür dumanı, karbon monoksit ve azot içeren bileşikler üretir.
Hidrosiyanik Asidin Üretimi:
Hidrosiyanik Asit, endüstriyel olarak esas olarak IG Farben'de Leonid Andrussow tarafından geliştirilen Andrussow oksidasyon yöntemiyle üretilir; metan ve amonyak, oksijen varlığında yaklaşık 1.200°C sıcaklıkta platin-rodyum katalizörü üzerinde reaksiyona girer: 2 CH₄ + 2 NH₃ + 3 O₂ → 2 HCN + 6 H₂O; 2006 yılında yalnızca ABD'de 500 milyon ile 1 milyar pound (230.000–450.000 ton) üretilmiş olup Hidrosiyanik Asit ayrıca akrilonitrilin endüstriyel üretiminden yan ürün olarak da geri kazanılmaktadır.
Hidrosiyanik Asit ayrıca Degussa (BMA) yöntemiyle oksijen eklenmeksizin üretilir; bu yöntemde enerji reaktör duvarından dolaylı olarak aktarılır: CH₄ + NH₃ → HCN + 3 H₂; Shawinigan yöntemiyle hidrokarbonların (örneğin propan) amonyakla reaksiyona sokulmasıyla; ve laboratuvar ölçeğinde alkali metal siyanür tuzlarına asit eklenerek: H⁺ + NaCN → HCN + Na⁺ ya da potasyum ferrisiyanür ve asitten: 6 H⁺ + [Fe(CN)₆]³⁻ → 6 HCN + Fe³⁺ şeklinde üretilir.
Hidrosiyanik Asit, basınçlı sıvılaştırılmış gaz olarak silindirlerde basınç altında üretilir ve taşınır ya da ticari satış için %2–10'luk sulu çözelti olarak sunulur; saf Hidrosiyanik Asidin depolanması ve taşınması, aşırı toksisite ve yanıcılık nedeniyle sıkı düzenleyici kontrollere tabidir; ticari olarak Hidrosiyanik Asit, depolama sırasında polimerleşmeyi önlemek için az miktarda asit ile stabilize edilir.
Hidrosiyanik Asit tarihsel üretimi: George Thomas Beilby, 1892'de altın madenciliği operasyonlarının büyük talebini karşılamak için amonyakı kor hâlindeki kömür üzerinden geçirerek Hidrosiyanik Asit üretme yöntemini patentledi; Hamilton Castner, 1894'te kömür, amonyak ve sodyumdan başlayan bir sentez geliştirerek sodyum siyanür üretti; bu siyanür daha sonra asit işlemiyle Hidrosiyanik Asite dönüştürüldü.
Hidrosiyanik Asit Malzeme Güvenlik Bilgi Formu (MGBF):
Hidrosiyanik Asidin Kullanımı:
Hidrosiyanik Asit, yalnızca aşırı akut öldürücülüğü, yüksek yanıcılığı ve patlayıcı özellikleri hakkında tam bilgiye sahip özel eğitimli personel tarafından kullanılmalıdır; zorunlu kişisel koruyucu ekipman; siyanüre özgü filtreli tam yüz hava arıtıcı solunum cihazı (yüksek veya bilinmeyen konsantrasyonlar için SCBA), kimyasal dirençli geçirimsiz eldivenler ve koruyucu kıyafet, kimyasal güvenlik gözlüğü veya yüz siperliği ve kimyasal dirençli botları içerir; IDLH seviyesi 50 ppm olup NIOSH REL'in yalnızca 5 katıdır; güvenli ile hemen tehlikeli konsantrasyonlar arasında çok dar bir marj bırakmaktadır.
Hidrosiyanik Asit kullanımı; özel ve kalıcı havalandırmalı kimyasal duman davlumbazında veya kapalı sistemde kullanımı, tutuşma kaynaklarının sıkı kontrolünü (alev noktası -17,8°C — son derece yanıcı), polimerizasyon veya siyanür tuzu reaksiyonlarını hızlandıran asitler ve bazlarla temasın önlenmesini, elektrokimyasal HCN dedektörleriyle sürekli atmosfer izlemeyi, acil antidot bulunabilirliğini (hidroksokobalamin kiti, sodyum tiosülfat) ve sahadaki acil tıbbi müdahale kapasitesini gerektirir.
Hidrosiyanik Asit GBF'si:
Hidrosiyanik Asidin Kararlılığı ve Reaktivitesi:
Kimyasal kararlılık:
Hidrosiyanik Asit, asit stabilizatörü olmadan saf hâlde kararsızdır; bazlar (amonyak, sodyum siyanür) varlığında polimerleşir; sulu çözeltiler yavaşça amonyum formata ayrışır; stabilize edilmiş ticari sınıflar, önerilen depolama koşullarında kararlıdır.
Reaktivite:
Hidrosiyanik Asit oldukça reaktif bir moleküldür; bazlarla reaksiyona girerek siyanür tuzları oluşturur; Ni katalizörü eşliğinde alkenlerle hidrosiyanlaşma reaksiyonu gerçekleştirir; aldehit ve ketonlarla siyanohidrinler oluşturur; bazik maddeler varlığında şiddetli polimerleşir; stabilize edilmezse depolama sırasında patlayabilir.
Kaçınılması gereken koşullar:
Bazlarla temas (amonyak, NaOH, KOH, NaCN — patlayıcı polimerizasyonu katalize eder).
Oksidanlarla temas.
Güvenlik açısından asitlerle temas — siyanür tuzlarından Hidrosiyanik Asit gazı açığa çıkarır.
Isı, tutuşma kaynakları, kıvılcımlar, açık alevler (son derece yanıcı, alev noktası -17,8°C).
Sıvı için 26°C'nin üzerindeki sıcaklıklar (kaynama noktası).
Tüm tutuşma kaynakları — havada patlayıcı %5,4–46,6.
Uyumsuz malzemeler:
Güçlü bazlar (patlayıcı polimerizasyona neden olur).
Güçlü oksidanlar.
Güçlü asitler (siyanür tuzlarından HCN açığa çıkarır).
Aminler, peroksitler.
Reaktif metaller.
Tehlikeli ayrışma ürünleri:
Karbon monoksit (CO).
Azot oksitler (NOₓ).
Hidrojen siyanür gazı (sulu çözeltinin ısıtılması veya asitleştirilmesi sırasında).
Amonyum format (yavaş sulu ayrışmadan).
Siyanojen (oksidatif ayrışmadan kaynaklanan zehirli gaz).
Hidrosiyanik Asidin Kullanımı ve Depolanması:
Kullanım:
Yalnızca özel eğitim ve sahada tam acil müdahale yeteneği ile kullanın.
Yalnızca kalıcı havalandırmalı kapalı sistemde veya özel kimyasal duman davlumbazında çalışın.
Her zaman uygun siyanür filtreli veya SCBA'lı tam yüz solunum cihazı kullanın.
Kimyasal dirençli geçirimsiz eldivenler, tam vücut koruyucu giysisi ve kimyasal dirençli botlar giyin.
Kalibre edilmiş HCN dedektörü ile sürekli atmosfer izlemeyi sürdürün.
Acil antidot kiti (hidroksokobalamin veya dikobalt edetat ve oksijen) her zaman hemen erişilebilir tutun.
Tüm tutuşma kaynaklarını ortadan kaldırın — alev noktası -17,8°C.
Bazik maddelerle temas etmeyin (patlayıcı polimerleşme riski).
Statik boşalmayı önlemek için tüm kapları ve transfer ekipmanlarını topraklayın ve bağlayın.
Depolama:
Serin, iyi havalandırılan özel bir tesiste, orijinal kapalı asit-stabilizeli kaplarda saklayın.
Tüm tutuşma kaynaklarından, ısıdan, doğrudan güneş ışığından uzak tutun.
Tüm uyumsuz malzemelerden ayrı depolayın.
HCN gaz sızıntılarını sürekli takip edin.
Zehirli, son derece yanıcı ve potansiyel patlayıcı maddelerin depolanması için geçerli tüm ulusal mevzuata uyun.
Hidrosiyanik Asit İçin İlk Yardım Önlemleri:
Soluma:
Hemen harekete geçin — Hidrosiyanik Asit zehirlenmesi hızla ölümcüldür; kurbanı hemen temiz havaya taşıyın ve kurtarıcıların ikincil zehirlenmeyi önlemek için uygun solunum koruması takmasını sağlayın.
Hemen %100 oksijen uygulayın; doktor rehberliğinde panzehir verin: hidroksokobalamin (Cyanokit), dikobalt edetat veya sodyum nitrit ve ardından sodyum tiosülfat.
Acil tıbbi tedavi alın; tedavi süresi kritiktir — yüksek konsantrasyonlarda ölümcül süre 2–10 dakikadır.
Cilt teması:
Sıvı Hidrosiyanik Asit deriye nüfuz ederek transdermal yolla emilir ve sistemik zehirlenmeye yol açar; eldiven takarak kirlenmiş tüm giysileri derhal çıkarın.
Etkilenen cildi en az 15–20 dakika boyunca bol suyla yıkayın; acil tıbbi tedavi alın ve sistemik belirtiler gelişirse panzehir uygulayın.
Göz teması:
Hemen bol temiz suyla en az 15 dakika boyunca durulayın; Hidrosiyanik Asit ciddi göz tahrişine neden olur (H319); derhal tıbbi yardım alın.
Yutulması:
Kusturmayın; ağzınızı hemen su ile çalkalayın; doktor rehberliğinde panzehir uygulayın; acil tıbbi yardım alın; ölümcül doz 50–60 mg saf asittir.
Hidrosiyanik Asit Yangınla Mücadele Önlemleri:
Uygun söndürme araçları:
Kuru kimyasal toz, karbondioksit veya alkole dirençli köpük; Hidrosiyanik Asit suyla karıştığından kontrollü yakma tercih edilebilir ve yangın söndürme suyunun yeraltı suyunu kirletme riski taşır.
Özel tehlikeler:
Hidrosiyanik Asit son derece yanıcı sıvı ve buhardır (alev noktası -17,8°C, patlayıcı sınırlar %5,4–46,6); buhar havadan daha hafiftir ve tutuşma kaynaklarına gidip geri dönüş yapabilir; yangına maruz kalan kaplar patlayabilir; yanma sırasında yüksek derecede zehirli hidrojen siyanür gazı, karbon monoksit ve azot içeren toksik dumanlar üretir.
İtfaiyeciler için koruyucu ekipman:
Pozitif basınçlı kendi kendine yeten solunum cihazı (SCBA) ve tam kimyasal dirençli koruyucu giysiler mutlaka kullanılmalıdır; yangın söndürme koşulları için hava arıtıcı solunum cihazı yeterli değildir.
Yangınla mücadele talimatları:
Tüm acil durum dışı personeli geniş bir alandan tahliye edin; ateşle maksimum güvenli mesafeden mücadele edin; güvenliyse açıkta kalan kapları su spreyi ile soğutun; kirlenmiş yangın söndürme suyu ve akışın kanalizasyonlara, giderlere veya su yollarına girmesini önleyin (sucul yaşam için çok zehirlidir — H410).
Hidrosiyanik Asit Kaza ile Salınım Önlemleri:
Kişisel önlemler:
Tüm personeli derhal tahliye edin; tüm tutuşma kaynaklarını ortadan kaldırın; yeterli havalandırma sağlayın.
Buhar, aerosol ve sis solumaktan kaçının; cilt, göz ve giysilerle temastan kaçının.
Uygun kimyasal koruyucu ekipman kullanın; elektrostatik boşalmaya karşı önlem alın.
Çevresel önlemler:
Hidrosiyanik Asidin kanalizasyonlara, yağmur suyu sistemlerine, yüzey sularına ve yeraltı sularına karışmasını önleyin (H410 — sucul yaşam için çok toksik ve uzun süreli etkileri var); önemli miktarda su yollarına veya kanalizasyon sistemlerine girerse ilgili çevre otoritelerini ve acil servisleri derhal bilgilendirin.
Temizleme yöntemleri:
Büyük sıvı Hidrosiyanik Asit dökülmeleri yalnızca tam koruyucu ekipman ve SCBA ile donatılmış eğitimli tehlikeli madde personeli tarafından ele alınmalıdır; sıvıyı yayabilecek su jetleri kullanmayın; küçük sıvı sızıntılarını inert kuru malzeme ile emdirin; yüksek derecede tehlikeli kimyasal atık olarak bertaraf edilmek üzere kapalı ve etiketlenmiş kaplarda toplayın.
Hidrosiyanik Asit Maruziyet Kontrolleri / Kişisel Koruyucu Ekipman:
Mühendislik kontrolleri:
Hidrosiyanik Asit yalnızca sürekli atmosfer izlemeli kapalı sistemlerde kullanılır; kalıcı havalandırmalı özel duman davlumbazları veya kapalı işleme sistemleri kurun; acil havalandırma ve tahliye prosedürlerini sürdürün; NIOSH REL'de (4,7 ppm) sesli alarm ayarlı kalibre edilmiş elektrokimyasal HCN monitörler takın.
Göz koruması:
Tam yüz kimyasal güvenlik gözlüğü ve yüz siperliği — zorunludur; tam yüz solunum cihazı takıldığında göz koruması da sağlanmış olur.
El koruması:
Geçirimsiz kimyasal dirençli eldivenler — bütil kauçuk veya neopren; geçirme süresini doğrulayın; kirlenme anında derhal değiştirin.
Cilt ve vücut koruması:
Geçirimsiz botlarla birlikte tam kimyasal dirençli koruyucu giysiler; cilt maruziyetine izin verilmez.
Solunum koruması:
Acil durumlar, yangın ve bilinmeyen konsantrasyon durumları için SCBA (pozitif basınç); IDLH'nin (50 ppm) altındaki alanlarda konsantrasyonların bilindiği girişler için özel siyanür kartuş filtreli tam yüz hava arıtıcı solunum cihazı; NIOSH REL: ST 4,7 ppm (5 mg/m³) [deri].
Hijyen önlemleri:
Olası bir maruziyetten sonra duş alın; tüm kirlenmiş giysileri çıkarıp torbalayın; yemek yemeyin, içmeyin veya sigara içmeyin; tüm iş yerlerinde acil antidot kitleri ve oksijen derhal erişilebilir bulundurulmalıdır.
Hidrosiyanik Asit Tanımlayıcıları:
CAS Numarası: 74-90-8
EC Numarası: 200-821-6
ECHA Bilgi Kartı: 100.000.747
IUPAC İsimleri: Formonitril; Metannitril
Yaygın adı: Hidrosiyanik Asit; Prussik Asit; Hidrojen Siyanür
Moleküler Formül: HCN (CHN)
Moleküler Ağırlık: 27,0253 g/mol
PubChem CID: 768
ChEBI: CHEBI:18407
ChemSpider: 748
RTECS: MW6825000
UNII: 2WTB3V159F
CompTox (EPA): DTXSID9024148
Beilstein: 1718793
KEGG: C14501
BM Numarası: 1051
XLogP3-AA: 0,10
pKa (su): 9,21
pKb (CN⁻): 4,79
NFPA 704: 4-4-2
NIOSH PEL: TWA 10 ppm (11 mg/m³) [deri]
NIOSH REL: ST 4,7 ppm (5 mg/m³) [deri]
NIOSH IDLH: 50 ppm
LC50 (sıçan, 5 dk): 501 ppm
LC50 (fare, 5 dk): 323 ppm
LCLo (insan, 10 dk): 107 ppm
Ölümcül doz (insan): 50–60 mg
Ölümcül süre: 2–10 dakika
ARfD: 20 μg/kg vücut ağırlığı
GHS Sinyal Kelimesi: Tehlike
GHS Tehlike Beyanları: H220 (son derece yanıcı gaz), H224 (son derece yanıcı sıvı ve buhar), H300+H310+H330 (yutulursa/deri/solunum yoluyla ölümcül), H319 (ciddi göz tahrişi), H336 (uyuşukluk/baş dönmesi), H370 (organlara zarar verir), H410 (sucul yaşam için çok toksik ve uzun süreli etkileri var)
Kimyasal Silahlar Sözleşmesi: Liste 3 maddesi
OPCW: Yılda 30 metrik tonun üzerinde üretimde zorunlu beyan
Hidrosiyanik Asidin Özellikleri:
Fiziksel hâl: Renksiz sıvı (suda çözelti olarak; saf HCN 26°C'de kaynar)
Görünüm: Renksizden soluk maviye şeffaf sıvı
Koku: Acı badem / marzipan (nüfusun ~%50'si tarafından tespit edilebilir; genetik özellik)
Moleküler formül: HCN (CHN)
Moleküler ağırlık: 27,0253 g/mol
Yoğunluk: 0,687–0,6876 g/cm³ (sıvı)
Kaynama noktası: 25,6–26°C (77,1–79°F) — oda sıcaklığının biraz üzerinde
Erime noktası: -13,29 ile -13,4°C
Buhar basıncı: 25°C'de 100 kPa (son derece uçucu)
Buhar yoğunluğu (hava = 1): ~0,93 (havadan biraz hafif)
Alev noktası: -17,8°C (son derece yanıcı)
Otomatik tutuşma sıcaklığı: 538°C
Patlayıcı sınırlar: havada %5,4–46,6 v/v
Suda çözünürlük: Tamamen karışır (tüm oranlarda)
Etanolde çözünürlük: Tamamen karışır
pKa (su): 9,21 (zayıf asit)
pKb (CN⁻): 4,79
Kırılma indeksi (nD): 1,2675
Viskozite: 0,183 mPa·s (25°C)
Dipol momenti: 2,98 D
Henry Yasası sabiti: 75 μmol Pa⁻¹ kg⁻¹
GHS Sınıflandırması: Tehlike — H220, H224, H300+H310+H330, H319, H336, H370, H410
NFPA: 4-4-2
Hidrosiyanik Asidin Özellikleri — Spesifikasyonlar:
Ürün adı: Hidrosiyanik Asit (Hidrojen Siyanür, Prussik Asit)
CAS Numarası: 74-90-8
EC Numarası: 200-821-6
Moleküler Formül: HCN
Moleküler Ağırlık: 27,0253 g/mol
Ticari formlar: Saf (stabilize edilmiş, basınçlı sıvılaştırılmış gaz); sulu çözelti %2–10 HCN
Saflık: Polimerleşmeyi önlemek için az miktarda asit (H₂SO₄ veya H₃PO₄) ile stabilize edilir
Kaynama noktası: 25,6–26°C
Yoğunluk: 0,687 g/cm³
Çözünürlük: Su ve etanol ile tamamen karışır
Depolama: Asit-stabilizeli kapalı kaplar; serin, kalıcı havalandırmalı özel tesis; ısıdan, tutuşma kaynaklarından ve uyumsuz malzemelerden uzak; sıkı mevzuat uyumu gereklidir
Taşıma: UN 1051; son derece tehlikeli mallar; kullanım için SCBA zorunludur
Hidrosiyanik Asidin Adları:
Hidrosiyanik Asit
Hidrojen Siyanür
Prussik Asit
Formonitril
Metannitril
Formik Anammonid
Hidridonitridokarbon
Blausäure (Almanca)
Acidum Borussicum
Siyanan
HCN
HCN(aq)
CAS 74-90-8
UN 1051